Samantekt fyrir January, 2009

Pródúserarnir vitlausu

Það er alveg hreint magnað hvað tíminn líður hratt. Fyrir ári síðan vorum við alveg að kúka í buxurnar úr stressi. Við fengum nefnilega þá fáránlegu hugdettu að flytja inn skemmtikraft. Við höfðum haft orð á því eftir síðasta skipti sem við sáum hana í London (sáum hana alls þrisvar sinnum) að það væri glatað að geta ekki séð hana á Íslandi eftir að við værum flutt. Jóhannes sagði á leiðinni heim eftir sýninguna „hey, við flytjum hana bara inn“….Eftir að við fluttum heim til Íslands kom þessi hugmynd upp aftur eftir eitt af mörgum saknaðarköstunum okkar og við ákváðum að stökkva í orðsins fyllstu merkingu í djúpu laugina. Jóhannes hafði samband við umboðsmann Caroline Reid (Pam Ann) og af stað fóru samningaviðræður um kaup og kjör, staðsetningu, gistingu, flug og allt sem fylgir. Við vorum 100% klúless um hvað við vorum að gera en það þarf ekki að þýða að maður geti ekki haft gaman af hlutunum, þvert á móti.

Þegar nær dró sýningardögunum sem voru ákveðnir 31. janúar og 1. febrúar vorum við orðin mjög stressuð því ef eitthvað myndi klikka (þ.e. engin sala), myndum við alfarið þurfa að taka á okkur skellinn og hann var dágóður. Á þessum tveimur vikum sem við höfðum til að skipuleggja þetta almennilega þurftum við að gera eftirfarandi: panta flug, panta hótel, redda styrktaraðilum fyrir flug og hótel, gera kynningarplaköt, funda með styrktaraðilum, græja miðana sem og boðsmiða, setja almenna miða í sölu, gera gestalista, leigja eitt stykki leikhús, panta hljóð- og ljósamann, græja risa skjá, redda flugvélasætum og alls kyns annað dót tengt flugi fyrir sviðið, panta vínveitingar, græja posa, fá fólk í miðavörslu og vínveitingasölu, sækja Caroline og Tim, umboðsmanninn hennar og gera allt klárt fyrir kvöldið. Einnig þurfti að sinna kynningarmálum en Jóhannes fór í viðtal á útvarpsstöð, umfjöllun var á mbl, í Mannlíf, Séð og heyrt og víðar. Einnig tókst okkur að pota henni í Kastljós, í viðtal þar.

Þetta hafðist….ótrúlegt en satt. Við vorum að vonast til að yrði um 75% mæting en það var gjörsamlega troðfullt út úr dyrum, síminn hætti ekki að hringja í leikhúsinu eftir að hún hafði komið fram í Kastljósinu og fólk hreinlega reifst um miða og sumir reyndu að svindla sér inn. Við Jóhannes fengum ekki einu sinni sæti (sem skipti auðvitað engu máli því við vorum á þönum).

Eitt hrikalegast móment ævi minnar upplifði ég þetta kvöld og ég veit að það er mjög sjálfhverft því ekki var um að ræða stríð eða hungursneyð. Þetta var einfaldlega taugastrekkjandi og svo mikið að ég yfirgaf leikhússalinn á tímapunkti, gat ekki afborið stressið. Málið var að myndband byrjaði sem átti að kynna innkomu persónunnar Pam Ann. Myndbandið byrjaði en ekkert hljóð. Fólkið í salnum hló samt því það var góð stemmning. Við Jóhannes vissum samt að það var ekki allt með felldu. Ég sver það, ég hefði getað dáið á staðnum og það liðu um 15 mínútur þangað til Jóhannes og ljósamaðurinn (stráksnillingur sem fylgdi leikhúsinu) komust að því hvað vandamálið var. Fólkinu í salnum var alveg sama…fannst þetta bara frábært og klappaði fyrir stráknum sem stóð upp á svið og sagði að vandamál væri í hljóðinu sem verið var að laga. Að upplifa dauðaþögn í sal þar sem mörg hundruð manns bíða eftir að fá skemmtun..er..ekki…auðvelt. Ég hélt ég myndi deyja. Ég æddi fram þar sem krakkarnir í sölunni stóðu undrandi og horfðu á mig ganga í hring eftir hring, bölvandi, svitnandi, með lömuð innyfli, samanbitnar tennur og kreppta hnefa. Loksins, loksins, heyrðist hljóð og sýningin byrjaði…við mikinn fögnuð áhorfenda. Eftir þetta var leikurinn auðveldur og ég gat byrjað að anda aftur.

Pam Ann lét einstaklega vel af Íslendingum, henni fannst þeir frábær áhorfendahópur, skemmtilegir og með á nótunum. Þetta var í fyrsta skipti sem hún flytur prógramið sitt á ensku fyrir aðra en enskumælandi áhorfendur sem er alveg magnað. Eftir sýninguna tók á móti okkur dýrðleg Norðurljósasýning enda var um 12 stiga frost í Reykjavík. Það var ekki lítil ánægja með Norðurljósin hjá Tim og Caroline. Við keyrðum skötuhjúin upp á hótel og settumst niður með þeim, fórum yfir sýninguna og skipulögðum sýninguna daginn eftir. Þar kom spurningin sem okkur Jóhannesi fannst brjálæðislega fyndin „Hafið þið verið lengi í að pródúsera sjó“….við Jóhannes görguðum úr hlátri. Við vissum ekki einu sinni að það sem við vorum að gera, héti „pródúsering“ (svo vitlaus vorum við). Við útskýrðum fyrir þeim að þetta væri sú fyrsta og við værum 100% plebbar þ.e. höfðum aldrei gert svona áður, hefðum bara haft áhuga á að fá hana til Íslands og hefðum lagt okkur fram við að allt gengi snuðrulaust fyrir sig. Hún gapti (kannski var hún bara að vera kurteis) og sagði að þetta hefði verið eins professionalt og í bestu leikhúsum veraldar, það hefði EKKERT farið úrskeiðis og henni hafi fundist hún vera í professional og öruggum höndum allan tímann. Hún hefur sýnt út um allan heim og þetta var því ekki lítið hrós. Henni fannst líka mikið til koma hvernig við hefðum troðið henni í nánast alla fjölmiðla (og sumir báðu okkur um viðtöl meira að segja). Það fannst þeim alveg hreint magnað og ekki upplifað slíkt áður (enda þarf oft sérstaka fjölmiðlafulltrúa í það verk) enda söfnuðu þau öllum klippum. Ég fór með þeim að versla í Hagkaup á fyrsta sýningardegi og í Morgunblaðinu var umfjöllun OG í Séð og heyrt var heil opna. Hún fletti blöðunum á meðan við stóðum við kassann og átti ekki orð. Keypti reyndar bæði blöðin því hún gat ekki beðið eftir að sýna kærastanum þegar hún kæmi heim. Það var heldur ekki ónýtt að sitja með þeim eftir sýninguna og spjalla um fræga fólkið sem hún umgengst, hún sagði okkur t.d. að Madonna liti ótrúlega vel út miðað við aldur svona “up close” og að Kylie hefði verið afar þreytuleg þarna í kringum þann tíma sem hún greindist með brjóstakrabbamein. Caroline skemmdir líka stjörnum eins og Elton John og Cher reglulega svo við vorum ekki í ónýtum félagsskap!

Það voru því ánægðir pródúserar þ.e. Sigrún og Jóhannes sem keyrðu Caroline og Tim á flugvöllinn eftir afar vel heppnaða dvöl. Þetta sýnir bara að þó maður hafi ekki vit á því sem maður er að gera á maður ekki að hætta við að framkvæma. Þetta reddast allt að lokum. Caroline var mjög áhugasöm um að koma aftur til Íslands núna í vetur til að prufukeyra nýtt prógram en við þorðum ekki að taka áhættuna vegna ástandsins….Kannski seinna, við værum a.m.k. mikið til í að fá hana aftur.

Tölvuskurðlækningar

Ég var nánast tölvulaus um helgina…sem þýðir að ég missti tímabundið framlenginguna af sjálfri mér. Ég veit að ég er mjög sorgleg en satt er þetta. Þegar ég er ekki með tölvu verð ég óróleg, eirðarlaus, pirruð og finnst ég vera stupid því ég er að missa af öllu. Ég horfi aldrei á fréttir í sjónvarpi en fylgist þeim mun betur með á Netinu. Ég er búin að nota sömu tölvuna síðan 9. desember 2005 (daginn eftir aðgerðina frægu í London og tveimur dögum eftir innbrotið fræga).

Tölvan þessi er búin að detta í gólfið 100 sinnum, búin að fara í trilljón flugferðir milli London og Reykjavíkur og víðar. Ég er búin að missa allt af matseðli heimilisins að minnsta kosti einu sinni (og sumt oftar) ofan á lyklaborðið. Takkarnir á lyklaborðinu eru orðnir svo máðir að það sjást ekki lengur tákn fyrir bókstafi. Það eru meira að segja komnar holur í suma lyklana vegna ofnotkunar. SAMT heldur hún áfram að fara í gang og á meðan allar tölvur í kringum okkur gefa upp andann hraðar en Ríkisstjórn Íslands, heilsar tölvan mín mér á hverjum degi. Ok hún heldur stundum að hún sé þyrla (viftan á fullu) og þá læðast óneitanlega að mér áhyggjur…

Tölvan mín er nefnilega ekki bara vinnutæki. Hún er samskiptatækið mitt (ég þoli ekki síma), hún er  fjölmiðlamiðstöðin mín (horfi ekki á sjónvarp og hlusta ekki á útvarp), kvikmyndahúsið mitt (aftur…eigum ekki sjónvarp), tónleikahúsið mitt (tengjum tölvurnar í hátalarana…aftur…eigum ekki útvarp) og auðvitað tengslanetið mitt við umheiminn, hvort sem um er að ræða fjölskyldu, vini eða samstarfsfélaga. Tölvan mín hefur svo sannarlega staðið fyrir sínu og ég er haldin mikilli verndartilfinningu yfir henni. Sem þýðir að þegar einhver hlær að henni, sárnar mér svolítið. Annað fólk veit ekki hvað hún er búin að þola. Skjárinn á henni er með þeim bestu sem fáanlegir eru
(og voru á þessum tíma), háglansandi og skýr. Tölvan sjálf er níðþung og stór…flokkast eiginlega ekki sem fartölva. Sem ég fékk rækilega að finna fyrir, flakkandi með hana á bakinu landa á milli í 2 ár að dreeeeeepast í öxlunum. En henni fyrirgafst því hún bregst mér aldrei.

Það er ekki þannig að ég tengist dauðum hlutum. Við hugsum stundum um hvað myndum bjarga úr brennandi húsi og það eru kannski 2-3 hlutir. Gamlar ljósmyndir, tölvurnar og Elektra (kaffivélin). Takið eftir því að ég setti hana í síðasta sæti en það er ekki sama forgangsröð og hjá Jóhannesi. Restina af dótinu okkar þykir okkur auðvitað vænt um en er ekki heilagt. Eini hluturinn sem við teljum ekki upp en okkur þætti agalegt að missa eru hátalararnir okkar en hvor um sig vegur 80 kg. Ég sé okkur í anda reyna að bisa þeim út (eftir að hafa komið Elektru á öruggan stað) með eldhafið á bak við okkur…vonum að svo verði nú aldrei.

Síðustu mánuði hefur tölvan mín hegðað sér svolítið undarlega…hún hefur verið að frjósa þegar hún fær nóg…þegar þessar andsk….applications á Facebook eru að fara með hana, neitar hún að fara lengra. Ég skil hana svo sem (enda er mér alveg sama þó ég vit ekki hvaða tegund af skóm ég er). Einnig frystir Messenger forritið vélina…og engin leið að vita hvers vegna…ég þarf þá bara að hlusta á dyntina og fara fram hjá þeim. Jóhannes er búinn að vera að kvarta yfir því að skipta þurfi um harðan disk í vélinni, uppfæra hugbúnað o.fl. en fyrir mér er þetta eins og líffæraskipti…vil ekki nýtt hjarta ef hitt virkar…og svona líka vel (eða þangað til nýlega). Hann gæti alveg eins stungið upp á því að plokka úr mér augun…nei takk. Tölvan mín er þó ekki búin að hrynja eins og flestar tölvur eru að gera eftir aðeins ár eða svo. Hún þarf bara vítamínsprautu og kærleiksríka nálgun. Ég samþykkti því með semingi að Jóhannes setti hana á skurðarborðið. Hann var með aðra vél til að laga hvort eð var svo hann tók mína í leiðinni. Fyrir þá sem ekki hafa séð græjurnar hans Jóhannesar líta þær út eins og alvöru skurðstofutól. Þarna lágu tvær tölvur með innyflin út úr sér, snúrur og leiðslur út um allt og Jóhannes brúnaþungur yfir þeim á meðan hann skrúfaði, potaði, bölvaði, svitnaði og beit í vörina á sér…eins og skurðlæknir. Á meðan var ég ómöguleg. Ég gat ekki eldað mat, ég gat ekki hugsað mér að gera neitt í eldhúsinu og ég sagði Jóhannesi það í óblíðum tón..Jóhannes…sem þekkir hvað ég verð rugluð án tölvunnar sagði rólega “Sigrún….þú þarft ekki tölvuna til að elda mat” (ok sé núna að það meikar sens)..”Jú en VÍST þarf ég hana”…”Sigrún þú átt mörg hundruð uppskriftabækur…geturðu ekki skoðað neina þeirra? “Nei ekki án þess að ég sé með tölvuna” (hér var ég með skeifu og krosslagðar hendur). Ok ég veit núna hvað þetta hljómar illa en ég þarf bara stuðninginn frá tölvunni í eldhúsinu…get ekki útskýrt þetta almennilega. Ég er samt ekki að nota hana mjög mikið þegar ég elda en það er þessi “andlegi” stuðningur sem er mér svo mikilvægur. Þegar ég er í Afríku sakna ég tölvunnar óskaplega en sannfæri sjálfa mig um að það sé best fyrir okkur báðar að fá frí frá hvor annarri…til þess að ég geti orðið tölvunni betri tölvueigandi, er smá aðskilnaður góður.

Fyrst að ég gat ekki unnið í eldhúsinu (vegna tölvuleysis auðvitað) settist ég í sófann og pirraði Jóhannes nánast allan tímann (það eina sem mér datt í hug að gera…). Hann heyrir hvort eð er bara um helminginn sem ég segi þegar svona gállinn er á mér og sem betur fer…það á enginn að hlusta á mig þegar ég er svona pirruð og tölvulaus. Þetta er samt frekar viðkvæmt því ekki aðeins var tölvan mín að fá nýtt hjarta heldur voru líffæraflutningar líka taugastrekkjandi…Ég nefnilega þurfti forrit af gamla harða diskinum yfir á nýja diskinn og ég á ekki forritið á geisladiski…sem þýddi að Jóhannes þurfti að finna forrit sem gat framkvæmt þessa aðgerð…og það var ekki auðvelt. Á meðan spurði ég Jóhannes hundrað sinnum hvort þetta myndi ekki örugglega takast….ég fékk fá svör…en þeim mun meira af “meðaumkvunarsamúðarpirringsánþessaðsýnaþað” svipbrigðum. Ég sá það þó frekar fljótt að það borgaði sig að vinna með straumnum en ekki á móti og gerði því gulrótarköku (ein af uppáhaldskökunum hans Jóhannesar) og núðlurétt (einn af uppáhaldsréttum Jóhannesar)…ákvað þannig að bæta upp fyrir geðvonsku og fleira. Það virðist hafa virkað því tölvan malaði í morgun sem aldrei fyrr og aðeins eftir að lagfæra nokkra hnökra. Jóhannes galdrakarl og tölvuskurðlæknir kom til bjargar eins og oft áður. Ég held ég skuldi honum reyndar svolítið margar kökur….

Ísland vs. Afríka

Undanfarna mánuði hefur mér oft verið hugsað til Afríku. Það eru nokkrar ástæður fyrir því. Álfan er mér kær því við höfum heimsótt hana oft og hún hefur gefið okkur ómælda ánægju og gleði. Reglulega fáum við þó fréttir af hungursneyðum og óöld og þá setur að manni kvíða….sem okkur þykir alltaf jafn leiðinlegt auðvitað. Ég er reglulega í sambandi við námsmanninn E. frá Uganda en hann sendir mér stundum tölvupóst um hvernig honum gengur í skólanum o.fl. Ekki síst minnir matargerð heimilisins stundum á Afríku því mér finnst ákaflega gaman að elda afríska rétti eins og þið sem notið vefinn hafið tekið eftir. Afríka er okkur því afar kær á margan hátt.

Ég hef svolítið verið að bera saman Afríku og Ísland í huganum undanfarna mánuði í þessum ólgusjó kreppunnar. Við höfum það auðvitað gott og betur en svo margar aðrar þjóðir eins og ég hef oft nefnt og hvert mannsbarn (vonandi) veit. Við getum í raun ekki kvartað fyrir utan það að eiga ekki mikið lausafé og það að allar kynslóðir á eftir okkur munu skulda einhver ósköp af peningum. O jæja..það verða þá kannski færri forljót háhýsi byggð. Mér hefur sjaldan fundist Ísland og þjóðir Afríku að einhverju leyti sambærilegar. Mér hefur fundist, alveg sama hvernig á það er litið, Ísland og þjóðir Afríku svo gjörólík fyrirbæri. Ég hef smátt og smátt verið að leiða hugann að því að við erum, þegar allt kemur til alls ekki svo ólík. Það er aðeins stigsmunur á okkur (enda jú öll fólk). Það sem upp á vantar er þessi 100% örvænting sem maður sér í andlitum sumra sem verða á vegi manns í Afríku. Þessa örvæntingu er erfitt að lýsa með orðum en ég fæ reglulega fréttir frá námsmanninum í Uganda því hann er duglegur að segja mér að án styrksins sem kemur frá okkur væri hann á götunni, hann ætti enga framtíð, enga von og hann yrði aldrei að neinu. Fyrir suma er einfaldlega ekki í boði að öðlast tækifæri til eins né neins. Allar bjargir eru bannaðar. Íslendingar skilja þetta illa því hér fyrir þeim er ALLTAF einhver möguleiki. Það er lúxus sem ekki allir búa við.

Ég hef talað við og horft í augun á fólki sem á ekki fyrir mat. Það lifir frá degi til dags í von um ölmusu. Það hefur ekki atvinnu, ekki húsnæði, ekki neinn möguleika. Þetta er ekki eins og í flestum Vestrænu ríkjum þar sem ríkið getur, ef þú vilt, bætt hag þinn með alls kyns bótum. Ef þú ert gamall, fatlaður eða veikur í flestum löndum Afríku er það bara þannig. Þú endar á götunni og ert upp á náð og miskunn annarra kominn. EF þú ert heppinn. Ekkert almannatryggingakerfi er til, engar bætur, enginn stuðningur. Peningurinn er ekki til, svo einfalt (eða reyndar flókið) er það nú. Einu sinni elti mig betlandi drengur í Rwanda sem ekki hafði neinar fætur. Hann elti mig á höndunum.

Ég hef fylgst með afrískum vegum grotna niður á stuttum tíma þegar holur myndast því fjármunir eru ekki til í landinu til að lagfæra þær. Peningarnir sem oft koma sem samviskubitsstyrkur Vestrænna landa fara í að greiða skuldir til baka (til sömu landa) eða beint í vasa ráðamanna (sem er nú oftast). Þess vegna er menntun eiginlega eina fjárfestingin af viti því án menntunar er fólkið upp á aðra komið og það viljum við ekki þeim til handa. Það er engin lausn. Fólkið í landinu fæðist með milljarðaskuldir á bakinu sem mun ALDREI takast að greiða nema skuldir verði þurrkaðar út. Það fæðist í vítahring.

Ég hef hlustað á fólkið í mörgum Afríkulöndum tala um spillingu stjórnmálamanna þar sem flokksbræður standa saman, enginn er rekinn fyrir mistök, vinatengsl, frændsemi og greiðar ráða ríkjum án þess að það sé gagnsætt eða sanngjarnt ferli. Ég hef fylgst með tölum um atvinnuleysi hækka upp úr öllu valdi, fylgst með fréttamiðlum skekkja upplýsingar ráðamönnum í hag því miðlarnir eru í eigu þeirra sem eiga hagsmuna að gæta. Hljómar eitthvað af þessu kunnuglega?

Ég hef fylgst með fréttum af ófremdarástandi í Kenya vegna kosninga í landinu, rétt áður og eftir að við vorum þar á ferðalagi oft sem áður. Talað var um svik ráðamanna, enginn fékk að vita neitt, spilling var augljós, örvæntingin var mikil sem greip suma íbúa sem lofað hafði verið af forseta landsins að hann myndi persónulega bæta hag þeirra (því þau voru jú öll af sama ættbálki). Þetta fólk hafði loksins von um að fara úr kofa gerðum úr dagblöðum og stráum og þurfti ekki lengur að vaða eigin skít (bókstaflega þar sem ekkert klóak er til staðar í verstu fátækrahverfunum), möguleiki var á vinnu ofl.  Hinum ættbálkunum rann þetta til rifja og átök áttu sér stað. Örvæntingin verður algjör, fólkið átti EKKERT (ekki einu sinni penna) og er tilbúið til að gefa líf sitt fyrir möguleika á þó ekki sé nema þak yfir höfuð og reglulegan matarbita.

Áður en þið haldið að ég sé snarbiluð fyrir að bera saman Afríku og Ísland skulum við taka Zimbabwe sem dæmi. Zimbabwe var einu sinni kallað Brauðkarfa Suður-Afríku því svo feykinóg var til af mat í landinu að ekki þurfti að flytja inn matvöru. Alls staðar var gnægtin og matur var alls staðar enda gróðursælt og vel ræktað land (ég tek fram, VAR). Nánast enginn matur fæst í dag og dagshýra þeirra 20% sem hafa atvinnu dugar ekki fyrir brauði. Fólk sveltur. Zimbabwe var eitt sinn talið vera með eitt besta menntakerfi heims og spítalar landsins voru taldir afburða góðir, þeir bestu í allri Afríku og jafnvel á heimsmælikvarða. Almenna heilbrigðiskerfið var einnig afar gott. Hljómar þetta kunnuglega? Fáir spítalar eru opnir í dag og Cholerufaraldur hefur riðið yfir ákveðin svæði. Menntaða fólkið er löngu búið að flýja land í von um eitthvað betra. Það ganga fáir í skóla þar sem flestir eru of svangir og kennarar vilja ekki vinna því aðeins þriðjungur MÁNAÐARlauna kennaranna dugir fyrir brauðhleif!

Þetta er verk stjórnmálamanns og einræðisherra (og brjálæðings auðvitað, Mugabe). Aftur..ég endurtek…ég er ekki að bera saman Mugabe og stjórnmálamenn landsins….en hvað ef þeir hefðu sömu brjálæðislegu hugmyndir, sömu gróða- og valdafíkn…myndi þeir fara sömu leið? Hvað myndi þetta gerast hratt? Er ekki stigsmunur en ekki eðlismunur á?  Það sem maður hefur séð í fjölmiðlum finnst mér oft minna á stjórnendur afrískra ríkja, leynd hvílir yfir aðgerðum, enginn vill segja neitt, enginn ber ábyrgð, ráðamenn komast upp með hvað sem er, hylmt er yfir mistök, enginn viðurkennir mistök, vinagreiðar eru endurgreiddir, þeir sem eiga að vera hlutlausir hóta öllu og öllum, sérhlífnin er algjör, mánaðarlaunin eru það sem meðalfólk fær á hálfu ári……ég hef lesið um svona áður og það var ekki Ísland.

Annað sem ég hef velt fyrir mér er örvænting fólks. Það er langt í að fólkið á Íslandi þurfi að svelta…en hvað ef enginn peningur er til fyrir mat? Hvað gerirðu? Hefur þú lesandi góður velt því fyrir þér? Hvað myndi fólk gera ef engar tekjur kæmu inn, ekki væri hægt að greiða reikninga, ekki hægt að kaupa mat, enga vinnu að fá og engin tækifæri í sjónmáli? Hversu langt þyrftum við að vera leidd….þannig að við yrðum með sama bænarsvipinn og fólkið sem réttir út hendurnar. Yrðum við alveg eins? Er langt í að við gætum hugsanlega þurft að búa í moldarkofa, heyra undir Dani og borða súran mat í öll mál? Hvert erum við komin á örvæntingarskalanum? Ég segi svona 5%. Sem er ekki há tala sem betur fer. Þetta er spurning um meira hungur, meira atvinnuleysi, minni menntun, meiri skuldir á hvern einstakling, meiri persónulegar skuldir einstaklinga, færri tækifæri, meiri spillingu. Ég minni aftur á Zimbabwe.

Ég bar þetta upp við Borgar bróður minn sem þekkir Afríku betur en flestir aðrir, bæði stjórnmál, hefðir og siði landsins. Hann var 100% sammála. Við erum öll eins….bara stigsmunur á okkur. Það er þess vegna sem það hræðir mig þegar við erum sögð vera Zimbabwe Norðursins. Hvað er langt í 10%, 20%…. 100% örvæntingu? Örugglega (og vonandi) langt en ég fór bara að pæla í þessu aðeins.

Aftur, ég tek fram að ég er ekki að leggja að jöfnu Afríku og Ísland, einungis að velta fyrir mér minni upplifun á báðum stöðum og þeirri tilfinningu sem ég fæ við að hafa talað við fólk sem virkilega á ekkert. Það er þessi réttlætistilfinning og örvænting, reiði, skilningsleysi, vonleysi, þreyta. Við könnumst öll við væg einkenni þessarra tilfinninga, sérstaklega frá og með október 2008. Kannski þarf bara nokkra kreisí menn til að kúga okkur í spað…..?

Foie Gras

Ég hef stundum verið spurð að því hvers vegna ég sé á móti gæsa/andalifrarkæfu eða Foie Gras. Fæstir vita að Foie Gras þýðir “Feit lifur” og hvers vegna verður lifur feit? Jú af því að dýrið borðar of mikið. Hins vegar eru ekki allir sem vita HVERSU mikið dýrið þarf að borða eða meðferðina á bak við dýrin.

Áður en þið verslið dós af Foie Gras í búðinni eða kaupið hana erlendis til að gefa vinum og vandamönnum á Íslandi, skuluð þið ímynda ykkur ef þið fengjuð sem samsvarar 13 kíló af pasta ofan í magann á 2 sekúndum. Fuglunum er haldið í búri, umsjónarmaður heldur um háls þeirra og slanga fer ofan í kokið sem dælir maís með fitu ofan í maga fuglanna. Þeim líður það illa að þeir forðast umsjónarmennina sem troða þá út og reyna að forðast slönguna líka. Fuglarnir verða veikir, fá hita, enda á sýklalyfjum til að halda í þeim líftórunni og þannig stækkar lifrin út í hið óendanlega þangað til fuglinn getur ekki lengur hreyft sig og lifrin er alveg um það bil að springa. Ef fuglarnir yrðu ekki drepnir til að gera úr þeim kæfu myndu þeir drepast úr lifrarbilun mjög fljótt og beinbrot eru tíð því fuglarnir verða svo þungir og beinin geta ekki haldið þeim uppi. Á flestum stöðum í Evrópu er þessi meðferð á dýrunum bönnuð en í löndum eins og Ungverjalandi er þetta leyft. Hvers vegna fólk gerir svona lagað, skil ég ekki, ekkert frekar en að halda dýrum í búrum áður en þau eru notuð í fatnað (minkar, refir) eða mat síðar (kjúklingur, svín o.fl.).

Ég hvet ykkur til að kaupa aldrei Foie Gras og ef þið gerið svo að lofa því að þið takið smá stund í að hugsa um hvernig þið mynduð vilja útskýra þessa kæfu fyrir börnunum, hvernig hún verður til. Hvort þið væruð sátt við þá útskýringu ykkar. Mér finnst að ætti að skylda alla foreldra til að útskýra fyrir börnunum hvaðan matur kemur, svo þau geti tekið afstöðu til matarins, meðferðar á dýrum o.fl. Ég er ekki viss um að börnin myndu samþykkja meðferðina á dýrunum. Ekki það svo sem, mörg börn vita ekki að mjólk kemur úr kúm, hvað þá að Foie Gras  kemur úr fársjúkum fuglum.

Ég veit að þetta er léttvægt miðað við annað sem er að gerast… (þjóðfélagsmál, Gaza svæðið, hungursneyð o.fl.) ég er bara að svara smá fyrirspurn sem ég fékk….

Ódýra uppskrift vikunnar #10: Tómatsúpa frá Zanzibar

Tómatsúpa frá Zanzibar

Hollustueiginleikar: Laukur hefur  ýmsa góða eiginleika eins og að innihalda helling af andoxunarefnum og B6 vítamínum (sérstaklega hvítlaukurinn), C vítamín, trefjar o.fl. Tómatar (og kartöflur) eru afar ríkir af C vítamínum sem og andoxunarefnum svo við erum nokkuð örugg með að fá ekki kvef á næstunni ef við borðum þessa súpu!!!! Öll þessi andoxunarefni þýða reyndar að við erum að gera okkar besta í að hindra myndum ýmissa krabbameinsfruma! Súpan er létt, trefjarík, vítamínrík, seðjandi og hræódýr. Mjög mikilvægt er að nota bestu fáanlega tómata.

Upprunaleg uppskrift kemur úr bók sem heitir Swahili Kitchen (sem Jóhannes gaf mér þegar hann kom frá Afríku eftir prílið á Mt. Kenya 2006) en ég bætti hvítlauk og kartöflum í uppskriftina. Við höfum reyndar margoft fengið tómasúpur í Afríku og þær eru alltaf góðar enda eru tómatarnir yfirleitt dökkrauðir og sætir (vegna allrar sólarinnar).

Alltaf þegar ég fletti bókinni verður mér hugsað til Jóhannesar á Mt. Kenya. Á meðan Jóhannes var á leiðinni upp fjallið lá ég í rúminu heima í London í það skiptið með eina alverstu flensu sem ég hef fengið á ævinni. Ég gat ekki hreyft mig ég var SVO lasin, með háan hita, beinverki, höfuðverk og gat varla andað vegna kvefs og hálsbólgu. Nema hvað….ég lá í rúminu að vorkenna mér út í eitt (enginn að hjúkra mér) nema hvað Jóhannes var með SÖMU flensuna að labba upp á HÆSTA FJALL KENYA….og fór alla leið á toppinn!! Ég vorkenndi honum auðvitað hræðilega (en vorkenndi mér í laumi fyrir að hann gat ekki verið heima að vorkenna mér he he).

Tómatarnir og helmingurinn af lauknum eru grillaðir í ofninum og þeir verða algert nammi þannig. Athugið að það tekur um 40-50 mínútur að grilla þá svo gefið ykkur góðan tíma. Súpan hentar vel fyrir þá sem hafa glúteinóþol.

Jæja..þetta var síðasta ódýra uppskrift vikunnar Vonandi hafið þið fengið hugmyndir að ódýrum og góðum mat þessar síðustu 10 vikur.
Tómatsúpa frá Zanzibar
Fyrir 3-4

• 500 gr þroskaðir tómatar
• 4 meðalstórir laukar, saxaðir fínt
• 2 stórir hvítlauksgeirar, kramdir
• 160 gr kartöflur
• 1,5 kúfuð matskeið af tómatpuree (tómatmauk)
• 500 ml vatn
• 1 gerlaus grænmetisteningur. Má vera meira af vatni ef þið viljið hafa tómatsúpuna þynnri en gætuð þurft að bæta grænmetisteningi við
• 1 msk kókosfeiti
• 1 tsk þurrkað basil
• Pipar
• Salt (Himalaya eða sjávarsalt)

Aðferð:

1. Hellið sjóðandi heitu vatni yfir tómatana og látið standa í skál í 1 mínútu.
2. Afhýðið tómatana.
3. Skerið tómatana í báta og setjið í eldfast mót (strjúkið smá kókosfeiti í eldhúspappír yfir eldfasta mótið).
4. Skerið tvo af laukunum fjórum í báta og raðið í eldfasta mótið.
5. Hitið ofarlega í ofninum við 220°C í um 40-50 mínútur eða þangað til brúnirnar á tómötunum og laukunum eru orðnar dökkar og jafnvel svartar.
6. Saxið hina laukana tvo ásamt hvítlauknum og steikið í kókosfeiti (og vatni ef þarf)  í potti þangað til þeir verða mjúkir.
7. Skerið kartöflurnar í bita og setjið í pottinn ásamt smá og vatni og tómatpuree.
8. Bætið grænmetissoðinu (vatninu og grænmetisteningnum) út í og látið kartöflurnar sjóða í um 20 mínútur.
9. Þegar þetta er orðið tilbúið, látið þá kólna aðeins.
10. Setjið í matvinnsluvél og maukið.
11. Takið nú eldfasta mótið úr ofninum, kælið aðeins og færið innihaldið yfir í matvinnsluvélina
12. Maukið meira ef þið viljið hafa súpuna vel blandaða en minna ef þið viljið hafa bita í henni.
13. Berið fram með nýbökuðu brauði og t.d. soðnum eggjum (ég nota bara hvítuna).

• Súpan sjálf er frábær grunnur fyrir góða grænmetissúpu. Ef þið viljið hafa meira grænmeti í henni (t.d. púrrulauk, gulrætur, sveppi, gular baunir o.s.frv.) léttsteikið þá grænmetið og látið malla í súpunni þangað til grænmetið er orðið meyrt.

Snilldarkokkurinn smái

Við skemmtum okkur konunglega ég og Jóhannes yfir morgunmatnum í morgun við að horfa á þennan snilldarkokk. Það munaði engu að við yrðum sein í vinnuna því við vorum alveg límd við þennan frábæra matreiðslumann. Hann útbýr alls kyns mat eins og spaghettisósu, smákökur og fleira. Hann er ekki hár í loftinu en geislar af sjálfsöruggi (takið eftir því þegar hann ætlar að segja sögu um eldamennskuna sem og þegar hann segir að best sé að versla allt local. Brilliant). Hann er ekki að flýta sér að hlutunum, hann sleikir fingurna, hann er líka klaufi og er ekki alltaf viss um hvað hann á að setja næst en þetta verður enn þá fyndnara fyrir vikið.

Detox uppskriftir 2009

Ég var að bæta inn nýjum detox uppskriftum inn á vefinn. Það kennir ýmissa grasa og t.d. er hér að finna drykki, kökur og límónur, avacado, sítrónur, appelsínur, engifer og mynta koma sterkt við sögu. Svo er ein aukauppskrift sem er ekki mjög detox en mjög 2009 í staðinn þ.e. ódýr, holl og góð og frábær til að drýgja grautarafganga. Detox er fyrir mér smá tiltekt því ég er á móti alls herjar líkamshreingerningum. Mín kenning er sú að líkaminn eigi að fá allt árið um kring hollan og góðan mat og því eigi ekki að vera þörf á sérstöku detoxi. Smá tiltekt skaðar þó ekki og hér eru nokkar uppskriftir sem hjálpa ykkur aðeins áfram. Munið bara að tala við lækni eða næringarfræðing áður en þið farið út í detox ævintýri, en sérstaklega á það við um ófrískar konur, fólk sem er heilsuveilt fyrir, börn/unglinga o.fl.

Njótið vel!

Frá vinstri:

Engiferöl , Hreinsandi sítrusdrykkur, Avacado-, ananas- og rauðlaukssalat, Myntute, Límónu- og macadamiukökur, Pecanhnetu- og cashewmaukskökur, Hörfræskex, Grjónaklattar

Ódýra uppskrift vikunnar #9: Spaghetti ya Mboga (spaghetti með bökuðu grænmeti)

Spaghetti ya Mboga (spaghetti með bökuðu grænmeti)

Hollustueiginleikar: Þessi réttur er sprengfullur af vítamínum, steinefnum og snefilefnum vegna þess að í honum er heilmikið af grænmeti. Sem dæmi má nefna að í eggaldin er efnið Nasunin sem er andoxunarefni og eggaldin er einnig mjög trefjaríkt. Best er að skera eggaldin með hníf úr ryðfríu stáli því kolefni í venjulegu járni gera eggaldinsneiðarnar svartar. Paprikur eru einnig trefjaríkar, fullar af C vítamínum (meira en í appelsínum) A vítamínum og andoxunarefnum. Sama má segja um tómatana. Rauðlaukur inniheldur einnig andoxunerefni og C vítamín sem og króm. Paprikur hafa áhrif á að viðhalda heilbrigðum lungum, hjarta sem og sjón..ekki amaleg samsetning! Ólífur eru hollar fyrir hjartað því þær innihalda einómettaðar fitusýrur, hafa bólgueyðandi áhrif og geta hindrað myndun alls kyns krabbameinsfruma. Ólívur eru E vítamínríkar sem og trefja- og járnríkar. Vissuð þið að ólífutré heitir Olea europaea? Olea er latneska heitið fyrir olíu en nafnið er tilkomið vegna þess að ólífur eru afar fituríkar þ.e. um 75% næringarsamsetningar þeirra er oleic acid sem er einómettaða fitusýran sem lækkar kólesteról! Hér sést glögglega hvernig rétt fita getur haft góð áhrif á okkur!

Ég hef fengið svipaða rétti í Austur-Afríku en þar er grænmeti oft borið fram með spaghetti en það er frekar mikið notað þarna um slóðir a.m.k. á svona fínni veitingastöðum. Ég hef ekki séð pastaskrúfur eða neitt slíkt en spaghetti sé ég oft. Ég hef meira að segja borðað spaghetti í Rwanda! Hér gildir afríska þolinmæðin því best er að leyfa tómötunum að malla  vel og lengi. Yfirleitt er svona grænmeti steikt á pönnu en þar sem við þurfum flest ekki að plægja akurinn (heldur sitjum við á rassinum meira og minna) ákvað ég að baka grænmetið frekar í eldföstu móti. Ég notaði líka minna af spaghetti en átti að gera því mér finnst betra að belgja mig út af grænmeti en spaghetti. Þessi uppskrift kemur (aðeins breytt) úr bók sem heitir Swahili Kitchen og ég held mikið upp á. Þó að rétturinn virki ekki mikið afrískur þá er hann samt borinn á borð á veitingastöðum eins og á  Alfajiri sem reyndar blandar saman Swahili áhrifum og ítölsku. Ítölsk áhrif og Swahili áhrif í sama potti þýðir  yfirleitt að þá er maturinn frá norðurströnd Mombasa í Kenya en þar búa margir Ítalir. Ya Mboga á Swahili þýðir “með grænmeti”.

Fyrir 3-5 (fer eftir hversu mikið spaghetti þið sjóðið, ef þið sjóðið meira dugar rétturinn fyrir 5)

Innihald:

• 1 zucchini (kúrbítur), saxað í stóra teninga
• 1 eggaldin, saxað í stóra teninga
• 1 rauðlaukur, saxaður fínt
• 1/2 rauð paprika, sneidd í þunnar sneiðar
• 1/2 gul paprika, sneidd í þunnar sneiðar
• Smá sletta tabasco sósa (í uppskriftinni var rauður chilli, saxaður fínt en ég átti ekki chilli og tabasco kom vel út)
• 1 hvítlauksgeiri, saxaður fínt eða marinn
• 1 msk capers
• 12 grænar ólífur, steinhreinsaðar og sneiddar (mér finnst reyndar svartar betri)
• 1 bolli hollt tómatmauk (enska: tomate puree, notið lífrænt framleitt án sykurs)
• 6 tómatar, saxaðir gróft
• 250 gr spelt spaghetti (það áttu að vera 500 gr en mér finnst það of mikið. Það er þó smekksatriði og sjóðið helmingi meira ef ykkur finnst spaghetti gott eða eruð að fá marga í mat)
• 1 tsk salt (Himalaya eða sjávarsalt)
• Smá parmesan ostur, ferskur, rifinn til að dreifa yfir áður en maturinn er borinn fram

Aðferð:

1. Smyrjið eldfast mót með smá kókosfeiti (setjið smá slettu í eldhúsþurrku og strjúkið það að innan).
2. Setjið eggaldin og kúrbít í mótið, saltið aðeins og bakið við hæsta hita í efstu rim ofnsins þangað til grænmetið er  alveg að fara að brenna. Það má meira að segja dökkna aðeins.
3. Smyrjið annað eldfast mót og setjið paprikusneiðarnar út í. Bakið í neðri rim og færið svo upp þegar hitt grænmetið er tilbúið og bakið aðeins lengur.
4. Steikið hvítlauk og lauk í 1/2 tsk kókosfeiti (og vatni ef þarf) eða þangað til laukurinn verður mjúkur. Notið frekar stóran pott.
5. Bætið tómötunum út í ásamt ólífum, capers og tabasco sósunni. Hitið þangað til fer að sjóða. Lækkið þá hitann og látið malla í um 20 mínútur eða þangað til vökvinn af tómötunum fer að minnka.
6. Bætið bakaða grænmetinu saman við á pönnuna ásamt tómatmaukinu. Hitið í um 10 mínútur eða þangað til allt er orðið vel  blandað saman og eins og “gróf pastasósa”.
7. Sjóðið spaghetti á meðan. Setjið vatn í stóran pott, látið suðuna koma upp og sjóðið í um 7 mínútur.
8. Hellið vatninu af spaghettiinu og skiptið á milli diska.
9. Setjið væna slettu af grænmetinu ofan á hverja spaghettihrúgu.
10. Berið fram strax og rífið parmesan yfir ef fólk vill.

• Mér finnst betra að nota rauðlauk í þennan rétt en það má nota venjulegan líka.
• Það má nota heilhveiti spaghetti í staðinn fyrir spelt.